Alüminyum alaşımları ana alaşım elementine göre 1xxx'ten 7xxx'e sınıflanır. 1xxx saf alüminyum, 2xxx Al-Cu, 3xxx Al-Mn, 5xxx Al-Mg, 6xxx Al-Mg-Si, 7xxx Al-Zn-Mg-Cu'dur. Isıl işlemle sertleşen seriler 2xxx, 6xxx ve 7xxx'tir.
Seriler neyi gösterir?
Dört haneli kodun ilk hanesi seriyi verir. Seri, alaşımın en belirleyici elementini söyler. Kalan haneler o seri içindeki alaşımı ayırır. Bileşim sınırları EN 573-3'te tanımlıdır.
Seri bilmek, kalitenin davranışını önceden kestirmeyi sağlar. Ama tek başına karar için yetmez. Aynı serinin kaliteleri birbirinden çok farklı olabilir. Temper ve ölçü de sonucu değiştirir.
Bu sitede 6 seride 23 kalite var. 4xxx (Al-Si) serisinden kalite yok.
Her seri ne içerir?
| Seri | Ana element | Sertleşme türü | Sitedeki kaliteler |
|---|---|---|---|
| 1xxx | Saf alüminyum (en az %99) | Soğuk işlem | 1050 |
| 2xxx | Bakır | Isıl işlem | 2007, 2011, 2014, 2017A, 2024, 2030 |
| 3xxx | Mangan | Soğuk işlem | 3003 |
| 5xxx | Magnezyum | Soğuk işlem | 5005, 5052, 5083, 5186, 5754 |
| 6xxx | Magnezyum ve silisyum | Isıl işlem | 6013, 6026, 6060, 6061, 6063, 6082 |
| 7xxx | Çinko (magnezyum, bakır) | Isıl işlem | 7020, 7022, 7050, 7075 |
Tablodaki "en az %99" ifadesi 1xxx serisinin genel tanımıdır. 1050 için bileşim sınırı en az %99,5 Al'dir.
Isıl işlemle sertleşen ve sertleşmeyen seriler
Isıl işlemle sertleşen seriler (2xxx, 6xxx, 7xxx) çözeltiye alma ve yaşlandırma ile mukavemet kazanır. Sonuç T temperidir: T4, T6, T73 gibi.
Sertleşmeyen seriler (1xxx, 3xxx, 5xxx) soğuk işlemle, yani haddeleme ya da germe ile pekleşir. Sonuç H temperidir: H111, H112, H32 gibi.
Ayrıntı için ısıl işlemle sertleşen alaşımlar ve temper kodları yazılarına bakın.
Seriden kaliteye geçiş
Seri size aileyi söyler. İş için kalite ve temper gerekir. Üç örnek, aynı ölçü tabanında olmasa da farkı gösterir.
| Kalite ve temper | Seri | Kesit D,S (mm) | Rp0,2 (MPa) | Rm (MPa) |
|---|---|---|---|---|
| 1050 F/H112 | 1xxx | Tüm ölçüler | en az 20 | en az 60 |
| 5083 H112 | 5xxx | ≤ 200 | en az 125 | en az 270 |
| 6061-T6 | 6xxx | ≤ 200 | en az 240 | en az 260 |
| 7075-T6 | 7xxx | ≤ 25 | en az 480 | en az 540 |
Değerler standart minimumdur, tipik değer değildir. Kesit aralığı her satırda farklıdır; karşılaştırma yaparken aynı aralığı seçin.
Hangi iş için hangi seri?
- 1xxx: Mukavemetin ikinci planda olduğu, yüzeyin kolay şekillendiği işler. 1050.
- 2xxx: Yüksek mukavemet gereken parçalar. Kaynaklanabilirlik kaliteye göre kısıtlıdır; kalite sayfasındaki kaynak notuna bakın. 2xxx serisi.
- 3xxx: Orta düzeyde mukavemetli, şekillendirilebilir levha işleri. 3003.
- 5xxx: Kaynaklı yapılar ve deniz ortamı. 5083, 5754.
- 6xxx: Yapısal ve çok amaçlı kullanım; ekstrüzyona uygundur. 6061, 6063.
- 7xxx: En yüksek mukavemet. 7075.
Kalite karşılaştırması için 6061 ile 7075 yazısına bakın. Başka bir standarttaki kodu çevirmek için eşdeğerlik tablosu kullanılır.
Sık sorulan sorular
Seri numarası ne anlama gelir?
İlk hane ana alaşım elementini gösterir: 1 saf alüminyum, 2 bakır, 3 mangan, 4 silisyum, 5 magnezyum, 6 magnezyum ve silisyum, 7 çinko. Kalan haneler seri içindeki alaşımı ayırır.
6xxx ile 7xxx arasında temel fark nedir?
İkisi de ısıl işlemle sertleşir. 7xxx çok daha yüksek mukavemet verir: 7075-T6 için akma en az 480 MPa (D,S ≤ 25 mm), 6061-T6 için en az 240 MPa (D,S ≤ 200 mm). 6061 ergitme kaynağıyla birleştirilebilir; 7075 genellikle birleştirilmez. Ayrıntı: 6061 ile 7075.
Bir serinin tüm kaliteleri aynı özellikte mi?
Hayır. 5xxx içinde 5005'in çubuk F/H112 akma alt sınırı 40 MPa, 5083'ün 125 MPa'dır. Seri aileyi gösterir; mukavemet, kalite ve temperle belirlenir.
Sertleşme türünü nereden anlarım?
Temper harfinden. T harfi ısıl işlemle sertleşen serileri, H harfi soğuk işlemle pekleşen serileri gösterir. Bkz. temper kodları.