Alüminyum, yoğunluğu düşük ve yüzeyinde koruyucu oksit tabakası oluşan bir metaldir; endüstride çoğunlukla alaşım halinde kullanılır. Bu sitedeki 23 kalitede yoğunluk 2,66–2,85 g/cm³ arasındadır. Alaşım ailesi (1xxx–7xxx) ana alaşım elementini belirler. EN 755-2'ye göre 6061-T6 akma dayanımı (Rp0,2) en az 240 MPa'dır.
Temel özellikler
| Özellik | Ne demek | Bu sitede |
|---|---|---|
| Yoğunluk | Hacim başına kütle; parça ağırlığını belirler | Kaliteye göre 2,66–2,85 g/cm³. Kalite sayfalarında ve yoğunluk rehberinde yazılıdır |
| Mukavemet | Akma dayanımı (Rp0,2) ve çekme dayanımı (Rm); alaşım ve temperle değişir | Tempere ve kesite göre, EN 755-2 minimumu olarak her kalite sayfasındadır |
| Korozyon direnci | Yüzeyde oluşan ince oksit tabakası korozyonu yavaşlatır; direnç kaliteye göre değişir | Kalite sayfalarındaki hızlı kartta kademe olarak yazılır |
| Elektrik ve ısı iletkenliği | Alüminyum iyi iletkendir; değer alaşıma göre düşer | İletkenlik değeri bu sitede yayımlanmaz |
| Şekillendirme ve işleme | Soğuk şekil verme, talaşlı işleme, ekstrüzyon | Hızlı kartta işlenebilirlik kademesi yazılır; 2011 bizmut ve kurşun içeren serbest talaşlı bir kalitedir |
| Kaynaklanabilirlik | Ergitme kaynağıyla birleştirilebilme | 5xxx ve 6xxx kaliteleri birleştirilebilir; 7075 ergitme kaynağına uygun değildir, 2024'te önerilmez |
Bu sayfadaki sayılar EN 573-3, EN 755-2 ve kalite sayfalarındaki yoğunluk değerlerinden gelir.
Alüminyum neden hafif ama dayanıklıdır?
Alüminyum hafiftir, çünkü yoğunluğu düşüktür: bu sitedeki kalitelerde 2,66–2,85 g/cm³. Dayanıklılığı alaşımlama, ısıl işlem ve soğuk işlem sağlar. Saf alüminyum yumuşaktır: 1050'de akma minimumu 20 MPa, 7075-T6'da 480 MPa'dır (≤ 25 mm; EN 755-2). Aynı iki kalitenin yoğunluğu 2,71 ve 2,81 g/cm³'tür.
| Kalite | Seri | Temper | Kesit D,S (mm) | Yoğunluk (g/cm³) | Rp0,2 min. | Rm min. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1050 | 1xxx | F/H112 | tüm ölçüler | 2,71 | 20 | 60 |
| 3003 | 3xxx | F/H112 | tüm ölçüler | 2,73 | 35 | 95 |
| 5083 | 5xxx | H112 | ≤ 200 | 2,66 | 125 | 270 |
| 6061 | 6xxx | T6 | ≤ 200 | 2,70 | 240 | 260 |
| 2024 | 2xxx | T3 | ≤ 50 | 2,78 | 310 | 450 |
| 7075 | 7xxx | T6 | ≤ 25 | 2,81 | 480 | 540 |
1050 ve 3003 satırlarında F temperi yalnız bilgi amaçlıdır. Kesit aralığı her satırda farklıdır; kalite sayfalarındaki tablolar tüm kesitleri verir. Yoğunluk değerleri kaynaklara göre küçük yuvarlama farkları gösterir; ayrıntı veri notlarında ve yoğunluk rehberinde.
Alaşım aileleri
Alüminyum alaşımları dört haneli bir seri koduyla ayrılır; ilk hane ana alaşım elementini gösterir. Bu sitede 1xxx, 2xxx, 3xxx, 5xxx, 6xxx ve 7xxx serilerinden 23 kalite vardır.
| Seri | Ana alaşım elementi | Mukavemet nasıl artar | Bu sitedeki kaliteler | Yoğunluk (g/cm³) |
|---|---|---|---|---|
| 1xxx | Saf alüminyum (1050: %99,5 ve üzeri) | Soğuk işlemle pekleşir (H) | 1050 | 2,71 |
| 2xxx | Bakır | Isıl işlemle sertleşir (T) | 2007, 2011, 2014, 2017A, 2024, 2030 | 2,78–2,85 |
| 3xxx | Mangan | Soğuk işlemle pekleşir (H) | 3003 | 2,73 |
| 5xxx | Magnezyum | Soğuk işlemle pekleşir (H) | 5005, 5052, 5083, 5186, 5754 | 2,66–2,70 |
| 6xxx | Magnezyum ve silisyum | Isıl işlemle sertleşir (T) | 6013, 6026, 6060, 6061, 6063, 6082 | 2,70–2,72 |
| 7xxx | Çinko (magnezyum ve bakırla) | Isıl işlemle sertleşir (T) | 7020, 7022, 7050, 7075 | 2,77–2,81 |
Isıl işlemle sertleşen kalitelerin temperi T harfiyle, soğuk işlemle pekleşenlerin temperi H harfiyle başlar. Kodları okumak için: temper kodları. Çizimde başka bir standardın kodu varsa eşdeğerlik tablosuna bakın.
İhtiyaca göre hangi aile?
| İhtiyaç | Aile | Örnek kalite ve dayanak |
|---|---|---|
| Düşük ağırlık, kolay şekillendirme, mukavemet ikinci planda | 1xxx, 3xxx | 1050: Rp0,2 min. 20 MPa; 3003: 35 MPa |
| Deniz ortamı, ergitme kaynağı | 5xxx | 5083: H112, ≤ 200 mm, Rp0,2 min. 125 MPa |
| Genel yapısal parça, ekstrüzyon, anodize | 6xxx | 6061: T6, Rp0,2 min. 240 MPa; 6063 anodize profil için |
| Yüksek mukavemet; kaynak şart değil | 2xxx, 7xxx | 7075: T6, ≤ 25 mm, Rp0,2 min. 480 MPa; 2024: T3, ≤ 50 mm, 310 MPa |
| Yoğun talaşlı işleme | 2xxx (serbest talaşlı) | 2011: bizmut %0,2–0,6 ve kurşun %0,2–0,6 içerir |
Karar parçanın yüküne, kesitine, birleştirme yöntemine ve ortamına göre verilir. Sektöre göre öneriler: sektörler (havacılık, denizcilik, inşaat). İki kaliteyi yan yana görmek için: karşılaştır.
Sık sorulan sorular
Alüminyum paslanır mı?
Demir gibi paslanmaz; yüzeyde ince bir oksit tabakası oluşur ve korozyonu yavaşlatır. Direnç kaliteye göre değişir: 5083 deniz ortamında, 6061 atmosferde ve tatlı suda iyi direnç gösterir; 2024'ün direnci sınırlıdır. Direnci sınırlı kalitelerde yüzey koruması (anodik oksit, boya) planlanır.
Saf alüminyum ile alaşım arasındaki fark nedir?
Alüminyum kaynak edilir mi?
Kaliteye göre. 5083 ve 6xxx kaliteleri (6061, 6063, 6082) ergitme kaynağıyla birleştirilebilir; kaynak çevresinde 6xxx kalitelerinin mukavemeti düşer. 7075 ergitme kaynağına uygun değildir, 2024'te önerilmez. Karşılaştırma: 6061 ile 7075.
1xxx, 2xxx, 6xxx ve 7xxx ne anlama gelir?
İlk hane ana alaşım elementini gösterir: 1xxx saf alüminyum, 2xxx bakır, 3xxx mangan, 5xxx magnezyum, 6xxx magnezyum ve silisyum, 7xxx çinko. 2xxx, 6xxx ve 7xxx ısıl işlemle sertleşir (T temperi); 1xxx, 3xxx ve 5xxx soğuk işlemle pekleşir (H temperi).
Hangi alüminyum kalitesini seçmeliyim?
Çizimde kalite yazıyorsa onu kullanın; başka standardın kodu yazıyorsa eşdeğerlik tablosundan bulun. Kalite yazmıyorsa yükü, kesiti, kaynak ihtiyacını ve ortamı belirleyin; "İhtiyaca göre hangi aile?" tablosundan aileyi seçin. Emin değilseniz teklif formunda "Diğer / emin değilim" seçin ve çizimi ekleyin.