H111, tavlamadan sonra düzeltme ya da germe sırasında hafif pekleşme almış durumdur. H112, sıcak şekillendirmeden gelen hafif pekleşmedir ve mekanik alt sınırları tanımlıdır. Kodlar "O/H111" olarak birlikte yazılır; satırın üst sınır mı alt sınır mı verdiği kaliteye göre değişir.
Harf ve rakam ne anlatır?
H soğuk işlemle pekleşmiş durumu gösterir. Isıl işlemle sertleşmeyen serilerde (1xxx, 3xxx, 5xxx) görülür. Rakamlar işlemin türünü ve derecesini verir (temper kodları).
H111 ve H112 üç haneli, "çok hafif" pekleşme kodlarıdır. Mukavemet artışı, H32 ya da H34 gibi iki haneli temperlere göre küçüktür.
H111 ne zaman?
H111, tavlanmış (O) malzemenin üzerine eklenen hafif işlemi anlatır. Doğrultma ya da germe sırasında malzeme biraz pekleşir. Bu pekleşme, H11 temperinin altında kalır.
Pratikte H111, O temperinin ürün standardındaki karşılığıdır. Ekstrüde çubuk standardı (EN 755-2) bu iki kodu çoğunlukla aynı satırda verir: "O/H111".
H112 ne zaman?
H112, sıcak şekillendirme sırasında (ekstrüzyon gibi) malzemenin hafif pekleştiği durumdur. Üretici bu pekleşmeyi kontrol etmez, ama standart alt sınırlar tanımlar. Bu yüzden H112 satırında garanti edilen en düşük akma ve çekme değerleri yazılıdır.
F (üretildiği gibi) ile H112 çoğu zaman aynı satırda "F/H112" olarak görülür. F için değerler standartta yalnız bilgi amaçlıdır. 5083 çubukta F satırı bu notla yayımlanır.
Mekanik okuma farkı
| Kalite | Temper | Kesit D,S (mm) | Rp0,2 (MPa) | Rm (MPa) | A min. (%) |
|---|---|---|---|---|---|
| 5083 | O/H111 | ≤ 200 | en az 110 | en az 270 | 12 |
| 5083 | H112 | ≤ 200 | en az 125 | en az 270 | 12 |
| 5754 | O/H111 | ≤ 150 | en az 80 | en az 180 (en çok 250) | 17 |
| 5754 | F/H112 | ≤ 150 | en az 80 | en az 180 | 14 |
| 5052 | O/H111 | Tüm ölçüler | en az 70 | en az 170 (en çok 230) | 17 |
| 5052 | F/H112 | Tüm ölçüler | en az 70 | en az 170 | 15 |
Dikkat edilecek üç nokta:
- 5xxx'te O/H111 satırı alt sınır verir. Çekme için ayrıca bir üst sınır yazılabilir.
- 6061 ve 2xxx'te O/H111 satırı tavandır. 6061-O/H111 için Rp0,2 en çok 110 MPa, Rm en çok 150 MPa'dır. Yani aynı kod, farklı bir okuma kuralı taşır.
- Levha farklı standarttır. Levha ve plaka değerleri EN 485-2'dedir ve kalite sayfasında ayrı etiketlenir. Örneğin 5083 O/H111 için levha satırı 0,2–6,3 mm kalınlıkta Rp0,2 en az 125 MPa verir.
Her zaman satırdaki "en az" ve "en çok" sözcüğüne bakın. Değerler standart sınırdır; parti ölçümü ya da tipik değer değildir.
Sipariş notu
Siparişte kaliteyle birlikte temperi yazın: "5083 H112" ya da "5754 O/H111". Çizimde yalnız "5083" yazıyorsa ve temper belirtilmemişse, teklif formunda "Emin değilim" seçeneğini kullanın.
Ürün formu da temperi etkiler. Çubuk için H112, levha için H111 ya da H32 gibi temperler sık görülür. Hangisinin uygun olduğu uygulamanıza bağlıdır; şartnamenizde temper yazıyorsa onu esas alın.
Sık sorulan sorular
H111 ile O temper aynı mı?
Aynı değildir ama ürün standardında çoğunlukla aynı satırda "O/H111" olarak yayımlanır ve aynı sınırlar uygulanır. O tamamen tavlanmış, H111 ise tavlamadan sonra hafif pekleşmiş durumdur.
H112 hangi kalitelerde var?
Ekstrüde çubuk satırı olan 1050, 3003, 5005, 5052, 5083 ve 5754'te F/H112 ya da H112 satırı vardır. Kalite sayfalarında temper başına tablo bulunur. 3003 çubuk satırı tek veri kaynağına dayanır.
Mekanik değer neden iki farklı okunur?
Standart, yumuşak temperlerde bazen üst sınır (en çok), bazen alt sınır (en az) verir. 6061-O/H111 için "en çok 110 MPa", 5083-O/H111 için "en az 110 MPa" yazılır. Satırdaki sözcüğe bakmak yeterlidir.