Akma dayanımı (Rp0,2), çekme dayanımı (Rm) ve uzama (A), standart minimumu ya da tipik değer olarak okunur. Minimum, standardın istediği alt sınırdır. Tipik değer yalnız bilgi amaçlıdır. Değer her zaman temper, kesit aralığı ve standartla birlikte okunur.
Akma
Akma dayanımı (Rp0,2), malzemenin kalıcı şekil değiştirmeye başladığı gerilmedir. Alüminyumda belirgin bir akma noktası yoktur. Bu yüzden kalıcı uzamanın yüzde 0,2'ye ulaştığı gerilme akma dayanımı kabul edilir; bu "Rp0,2" yazımının sebebidir. Birimi MPa'dır.
Akma, parçanın şeklini koruyarak taşıyabileceği yükün üst sınırına yakın bir gösterge verir. Tasarımda genellikle akma değeri esas alınır.
Çekme
Çekme dayanımı (Rm), malzemenin kopmadan önce taşıyabildiği en yüksek gerilmedir. Rm her zaman Rp0,2'den büyük ya da eşittir. İkisi arasındaki fark, malzemenin akmadan sonra ne kadar daha yük taşıdığını gösterir.
6061-T6 için Rp0,2 en az 240 MPa, Rm en az 260 MPa'dır. Fark 20 MPa'dır. 6061-T4'te fark büyüktür: Rp0,2 en az 110, Rm en az 180 MPa.
Uzama
Uzama (A), kopma anında numunenin yüzde kaç uzadığını gösterir ve sünekliği ölçer. İki yazım görülür:
- A: oransal ölçü boyuna göre uzama.
- A50: 50 mm ölçü boyuna göre uzama.
Standart tablolarında bu iki sütun ayrıdır; hangisine bakıldığı etiketten anlaşılır. 6061-T6 için A en az yüzde 8, A50 en az yüzde 6'dır.
Min ve tipik
aluminyum.co kuralı: her değer etiketle yazılır. İki tür değer vardır.
- Standart minimum: ürün standardının (EN 755-2 çubuk ve profil, EN 485-2 levha) o temper ve kesit için istediği alt sınır. Garantidir; ölçülen değer bunun altında kalmamalıdır.
- Tipik değer: üretimde sık görülen ortalama. Standart değildir, garanti etmez; yalnız bilgi amaçlıdır.
Bu sitede mekanik tablolar standart minimumlarına dayanır; tipik değer verilmez. Bir değerin hangi türde olduğu veri notları sayfasında açıklanır.
Bazı temperlerde değer "en çok" olarak verilir. Örnek: 6061-O/H111 için Rp0,2 en çok 110, Rm en çok 150 MPa. Yumuşak temperde amaç alt sınır değil üst sınırdır.
Standart
Aynı kalitenin değeri ürüne ve kesite göre değişir. Bu yüzden her satırda şu bilgileri okuyun:
- Standart: EN 755-2 (ekstrüde çubuk ve profil) ya da EN 485-2 (levha)
- Temper: T4, T6, T651, O/H111 gibi (temper kodları)
- Kesit aralığı: D,S ≤ 200 gibi (D çap, S kenar ya da kalınlık)
| Kalite | Temper | Kesit | Rp0,2 (MPa) | Rm (MPa) | A (%) |
|---|---|---|---|---|---|
| 6061 | T4 | D,S ≤ 200 | en az 110 | en az 180 | en az 15 |
| 6061 | T6 | D,S ≤ 200 | en az 240 | en az 260 | en az 8 |
| 2011 | T6 | D ≤ 75 | en az 230 | en az 310 | en az 8 |
| 2011 | T6 | 75 < D ≤ 200 | en az 195 | en az 295 | en az 6 |
2011-T6 satırlarında kesit büyüyünce Rp0,2 ve Rm düşer. Aynı kalite ve temperde satırı doğru seçmek için çapı bilmek gerekir. Levha değerleri ayrı bir standarda dayanır; çubuk satırlarını levha için kullanmayın. Bakınız 6061.
Belgede okuma
Malzeme belgesi (EN 10204 3.1) test edilen partinin ölçülen değerlerini verir. Okurken şu adımları izleyin:
- Belgedeki kalite ve temper, siparişinizle aynı mı?
- Belgede referans verilen standart (EN 755-2 ya da EN 485-2) hangisi?
- Ölçülen Rp0,2, Rm ve A, o temper ve kesit satırındaki minimumun üstünde mi?
- Parti ya da döküm numarası malzeme ile eşleşiyor mu?
Ölçülen değer genellikle minimumun üstünde çıkar. Bu, "tipik değer" değildir; o partinin gerçek test sonucudur. Belgenin türü teklifte yazılır.
Sık sorulan sorular
Akma ve çekme farkı nedir?
Akma, kalıcı şekil değişiminin başladığı gerilmedir. Çekme, kopmadan önceki en yüksek gerilmedir. Rm her zaman Rp0,2'ye eşit ya da ondan büyüktür.
Tipik değer garanti mi?
Hayır. Tipik değer bilgi amaçlıdır. Garanti, standardın istediği minimumdur. Bu sitede mekanik tablo standart minimumlarına dayanır.
Hangi standart?
Ekstrüde çubuk ve profil için EN 755-2, levha için EN 485-2. Aynı kalitenin iki ürün standardındaki değeri farklı olabilir; satır etiketini okuyun.